Đau nửa đầu Migraine và đột quỵ: Phân biệt triệu chứng để không bỏ lỡ "thời điểm vàng"

1. Vì sao Migraine dễ bị nhầm với đột quỵ?

Đây có lẽ là câu hỏi khiến nhiều người băn khoăn nhất khi xuất hiện một cơn đau đầu kèm theo các triệu chứng thần kinh.

Thông thường, nhắc đến đột quỵ, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến yếu liệt nửa người hoặc méo miệng. Trong khi đó, migraine lại thường được xem đơn giản là "đau nửa đầu". Thực tế, hai bệnh lý này có thể có nhiều biểu hiện giống nhau hơn chúng ta tưởng.

Khoảng 1 trong 4 người mắc migraine có migraine kèm aura (triệu chứng báo trước). Trước khi cơn đau đầu xuất hiện, người bệnh có thể gặp một hoặc nhiều triệu chứng như:

• Nhìn thấy chớp sáng, đường zíc zắc hoặc vùng nhìn mờ.
• Tê hoặc ngứa ran ở bàn tay, cánh tay, môi hoặc mặt.
• Khó tìm từ, nói chậm hoặc nói không trôi chảy.
• Hiếm gặp hơn là yếu tay chân thoáng qua.

Đây cũng chính là những triệu chứng có thể xuất hiện ở người bị đột quỵ thiếu máu não, vì vậy việc nhầm lẫn là điều không hiếm gặp. Trên thực tế, migraine là một trong những nguyên nhân thường gặp nhất gây "đột quỵ giả" (stroke mimic) tại các khoa Cấp cứu Thần kinh. Ngược lại, không ít người bệnh đột quỵ lại nghĩ rằng mình chỉ đang trải qua một cơn migraine giống như trước đây, dẫn đến nhập viện muộn và bỏ lỡ "thời điểm vàng" điều trị.¹⁻³

Điều quan trọng là không nên chỉ nhìn vào loại triệu chứng (đau đầu, tê tay hay nói khó) để phân biệt migraine với đột quỵ. Thay vào đó, bác sĩ thường quan tâm nhiều hơn đến cách các triệu chứng xuất hiện và diễn tiến theo thời gian.

Ví dụ, ở migraine có aura, các triệu chứng thường xuất hiện từ từ, lan dần từ vùng này sang vùng khác trong khoảng 5–60 phút rồi mới xuất hiện đau đầu. Ngược lại, ở đột quỵ, triệu chứng thường khởi phát đột ngột, đạt mức nặng ngay từ đầu và không có xu hướng lan dần theo trình tự.

Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng điển hình. Một số cơn migraine có thể khác hoàn toàn những lần trước, trong khi một số người bệnh đột quỵ chỉ có triệu chứng rất nhẹ trong giai đoạn đầu. Vì vậy, không nên tự chẩn đoán chỉ dựa vào kinh nghiệm của những cơn đau đầu trước đây.

Điều người bệnh cần nhớ

Migraine và đột quỵ có thể có những biểu hiện rất giống nhau, đặc biệt là nhìn mờ, tê tay hoặc nói khó. Khi triệu chứng khác với những lần migraine trước đây, xuất hiện đột ngột hoặc khiến người bệnh nghi ngờ, hãy đến cơ sở y tế để được bác sĩ đánh giá thay vì tự kết luận "chỉ là migraine".

2. Migraine và đột quỵ khác nhau ở điểm nào?

Mặc dù có nhiều biểu hiện tương tự, migraine và đột quỵ thường có diễn tiến rất khác nhau. Hiểu được những điểm khác biệt này sẽ giúp người bệnh nhận biết sớm các dấu hiệu nguy hiểm.

Một điểm rất quan trọng là migraine aura thường gây các triệu chứng "dương tính", nghĩa là người bệnh nhìn thấy thêm các chớp sáng hoặc đường zíc zắc, hoặc cảm thấy tê, ngứa ran lan dần. Trong khi đó, đột quỵ thường gây các triệu chứng "âm tính", chẳng hạn như mất thị lực, mất cảm giác hoặc mất sức cơ một cách đột ngột. Dù quy luật này không đúng trong mọi trường hợp, đây là một gợi ý hữu ích trong thực hành lâm sàng.⁴

Bên cạnh đó, đau đầu không phải lúc nào cũng xuất hiện trong đột quỵ. Nhiều người bệnh đột quỵ thiếu máu não hoàn toàn không đau đầu mà chỉ có méo miệng, yếu tay chân hoặc nói khó. Vì vậy, không nên nghĩ rằng "không đau đầu thì không thể là đột quỵ".

Điều quan trọng nhất là hãy so sánh với những cơn migraine trước đây của chính người bệnh. Nếu lần này triệu chứng xuất hiện theo cách hoàn toàn khác, kéo dài hơn hoặc kèm yếu liệt rõ, hãy đến bệnh viện ngay để được loại trừ đột quỵ.

Điều người bệnh cần nhớ

Không có một dấu hiệu đơn lẻ nào có thể khẳng định chắc chắn migraine hay đột quỵ. Tuy nhiên, triệu chứng xuất hiện từ từ và lan dần gợi ý nhiều đến migraine, trong khi triệu chứng xuất hiện đột ngột và đạt mức nặng ngay từ đầu luôn cần được nghĩ đến đột quỵ cho đến khi được bác sĩ loại trừ

3. Khi nào cần nghĩ đến đột quỵ và đi cấp cứu ngay?

Không phải mọi cơn đau đầu đều là đột quỵ. Tuy nhiên, không nên chờ xem triệu chứng có tự hết hay không nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo dưới đây.

Đặc biệt, nếu người bệnh hoặc người thân đột ngột có một hoặc nhiều triệu chứng sau, hãy gọi cấp cứu hoặc đến bệnh viện có khả năng điều trị đột quỵ càng sớm càng tốt.

Hãy nhớ quy tắc BE-FAST

BE-FAST là cách đơn giản giúp nhận biết sớm các dấu hiệu của đột quỵ.

Điều quan trọng nhất

Đột quỵ là cuộc đua với thời gian. Điều trị càng sớm, cơ hội hồi phục càng cao và nguy cơ để lại di chứng càng thấp.

3.1. Những dấu hiệu không nên nghĩ chỉ là migraine

Nếu có một trong các biểu hiện dưới đây, người bệnh không nên tự cho rằng mình chỉ bị migraine, ngay cả khi trước đây đã từng bị đau nửa đầu.

Đây là lần đầu tiên xuất hiện cơn đau đầu dữ dội.

Cơn đau đầu khác hoàn toàn những lần migraine trước đây.

Đau đầu xuất hiện đột ngột và dữ dội, đạt mức nặng nhất chỉ trong vài giây hoặc vài phút.

Đau đầu kèm yếu tay chân, méo miệng hoặc nói khó.

Đau đầu kèm lú lẫn, buồn ngủ nhiều hoặc mất ý thức.

Đau đầu kèm co giật.

Đau đầu kèm sốt, cứng cổ hoặc phát ban.

Đau đầu sau chấn thương vùng đầu.

Aura kéo dài hơn 60 phút hoặc khác với những lần trước.

Những dấu hiệu này có thể liên quan đến đột quỵ hoặc các bệnh lý thần kinh cấp cứu khác như xuất huyết não, xuất huyết dưới nhện hoặc viêm màng não. Cần được bác sĩ đánh giá càng sớm càng tốt.

3.2. Góc nhìn của bác sĩ

Không ít người bệnh đến bệnh viện và nói:

"Tôi nghĩ chỉ là migraine nên uống thuốc rồi nằm nghỉ."

Điều bác sĩ quan tâm nhất không phải là cơn đau đầu kéo dài bao lâu, mà là:

Triệu chứng có xuất hiện đột ngột không?

Có gì khác so với những lần migraine trước đây không?

Có kèm yếu tay chân, méo miệng hoặc nói khó không?

Chỉ cần một câu trả lời "Có" cũng đủ để bác sĩ ưu tiên loại trừ đột quỵ trước khi nghĩ đến migraine.

Điều người bệnh cần nhớ

Đừng cố phân biệt migraine hay đột quỵ khi triệu chứng xuất hiện đột ngột. Trong tình huống đó, điều quan trọng nhất là đến bệnh viện càng sớm càng tốt.

4. Migraine có làm tăng nguy cơ đột quỵ không?

Đây là câu hỏi rất nhiều người bệnh quan tâm sau khi được chẩn đoán migraine.

Câu trả lời là có, nhưng cần hiểu đúng để tránh lo lắng không cần thiết.

Các nghiên cứu cho thấy migraine kèm aura có liên quan đến việc tăng nguy cơ đột quỵ thiếu máu não so với người không bị migraine. Tuy nhiên, nguy cơ tuyệt đối vẫn thấp, đặc biệt ở người trẻ khỏe mạnh và không có các yếu tố nguy cơ tim mạch khác.¹⁻³

Nói cách khác, đa số người bị migraine sẽ không bị đột quỵ.

Điều đáng quan tâm hơn là những yếu tố có thể làm nguy cơ này tăng lên.

Ai cần lưu ý hơn?

Nguy cơ đột quỵ có thể cao hơn nếu người bị migraine kèm aura đồng thời có một hoặc nhiều yếu tố sau:

• Hút thuốc lá.
• Tăng huyết áp.
• Đái tháo đường.
• Rối loạn mỡ máu.
• Béo phì hoặc ít vận động.
• Rung nhĩ hoặc bệnh tim.
• Phụ nữ sử dụng thuốc tránh thai chứa estrogen, đặc biệt khi có hút thuốc hoặc trên 35 tuổi.

Chính vì vậy, việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch quan trọng hơn nhiều so với việc quá lo lắng vì bản thân migraine.

Người bệnh có biết?

Migraine không phải là nguyên nhân trực tiếp gây đột quỵ trong hầu hết trường hợp.

Ở phần lớn người bệnh, migraine chỉ là một yếu tố nguy cơ, tương tự như tăng huyết áp hoặc rối loạn mỡ máu. Việc bỏ thuốc lá, kiểm soát huyết áp, duy trì cân nặng hợp lý và điều trị tốt các bệnh lý tim mạch có thể giúp giảm nguy cơ đột quỵ nhiều hơn so với việc chỉ tập trung vào migraine.

5. Nếu người bệnh bị migraine, người bệnh nên làm gì?

Được chẩn đoán migraine không có nghĩa là người bệnh phải sống chung với những cơn đau đầu kéo dài suốt đời. Hiện nay có nhiều phương pháp giúp giảm tần suất, mức độ đau và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Điều quan trọng nhất là hiểu rõ bệnh của mình và nhận biết những thay đổi bất thường.

Hãy chủ động kiểm soát migraine

Nếu người bệnh đã được bác sĩ chẩn đoán migraine, hãy:

• Uống thuốc điều trị cơn đau hoặc thuốc dự phòng đúng theo hướng dẫn.
• Ngủ đủ giấc và duy trì giờ ngủ đều đặn.
• Ăn uống đúng bữa, tránh để đói kéo dài.
• Uống đủ nước.
• Tập thể dục đều đặn.
• Học cách kiểm soát căng thẳng.
• Ghi nhật ký đau đầu để nhận biết các yếu tố khởi phát như thiếu ngủ, stress, rượu bia hoặc một số loại thực phẩm.

Ở nhiều người, chỉ cần tránh được các yếu tố khởi phát cũng có thể giúp giảm đáng kể số lần xuất hiện migraine.

6. Khi nào cần tái khám sớm?

Người bệnh nên đến khám lại nếu:

• Cơn đau đầu xuất hiện thường xuyên hơn trước.
• Thuốc giảm đau không còn hiệu quả như trước.
• Phải dùng thuốc giảm đau trên 10 ngày mỗi tháng.
• Xuất hiện các triệu chứng thần kinh mới.
• Đau đầu ảnh hưởng nhiều đến công việc hoặc sinh hoạt hằng ngày.

Việc tái khám giúp bác sĩ đánh giá xem người bệnh có cần điều trị dự phòng hoặc điều chỉnh thuốc hay không.

Điều người bệnh cần nhớ

Đừng cố chịu đựng những cơn migraine kéo dài. Migraine hoàn toàn có thể được kiểm soát nếu được chẩn đoán đúng và điều trị phù hợp.

7. Câu hỏi thường gặp? (FAQ)

• Tôi bị migraine nhiều năm rồi. Lần này có cần đi cấp cứu không? Nếu cơn đau đầu khác hoàn toàn những lần trước, xuất hiện đột ngột hoặc kèm theo yếu tay chân, méo miệng, nói khó, mất thị lực hoặc rối loạn ý thức, hãy đến bệnh viện ngay để loại trừ đột quỵ.
• Migraine có chuyển thành đột quỵ không? Không. Migraine và đột quỵ là hai bệnh khác nhau. Migraine, đặc biệt migraine kèm aura, có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ ở một số người, nhưng không có nghĩa migraine sẽ "chuyển thành" đột quỵ. Phần lớn người bị migraine sẽ không bị đột quỵ.
• Tôi có cần chụp MRI mỗi lần đau đầu không? Không. Đa số người bị migraine điển hình không cần chụp MRI não mỗi lần đau đầu. Bác sĩ sẽ chỉ định các xét nghiệm hình ảnh khi có dấu hiệu nghi ngờ một bệnh lý khác hoặc khi cơn đau đầu có đặc điểm bất thường.
• Tôi bị migraine thì có nên uống aspirin để phòng đột quỵ? Không nên tự ý sử dụng. Aspirin hoặc các thuốc chống kết tập tiểu cầu chỉ có lợi trong một số trường hợp cụ thể và cũng có nguy cơ gây xuất huyết. Người bệnh chỉ nên sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ.
• Tôi còn trẻ, có thể bị đột quỵ không? Có. Mặc dù đột quỵ thường gặp ở người lớn tuổi, bệnh vẫn có thể xảy ra ở người trẻ, đặc biệt khi có các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, bệnh tim, hút thuốc lá, đái tháo đường hoặc một số bệnh lý khác.
• Nếu triệu chứng tự hết sau vài phút thì có cần đi khám không? Có. Một số trường hợp cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) có thể tự hồi phục hoàn toàn sau vài phút hoặc vài giờ nhưng vẫn là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ trong những ngày tiếp theo. Vì vậy, người bệnh vẫn cần được bác sĩ đánh giá càng sớm càng tốt.

Những điều người bệnh thường hiểu nhầm

❌ "Tôi bị migraine lâu năm nên lần này chắc cũng vậy."

→ Mỗi cơn đau đầu mới cần được đánh giá trong bối cảnh hiện tại. Đừng để tiền sử migraine khiến người bệnh chủ quan.

❌ "Đau đầu dữ dội chắc chắn là đột quỵ."

→ Không đúng. Migraine, xuất huyết dưới nhện và nhiều bệnh lý khác đều có thể gây đau đầu dữ dội. Điều quan trọng là được bác sĩ thăm khám để xác định nguyên nhân.

❌ "Không đau đầu thì không thể bị đột quỵ."

→ Không đúng. Nhiều người bệnh đột quỵ thiếu máu não hoàn toàn không đau đầu mà chỉ có méo miệng, yếu tay chân hoặc nói khó.

❌ "Triệu chứng tự hết thì không cần đi khám."

→ Không đúng. Một cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) có thể là dấu hiệu cảnh báo đột quỵ thực sự sẽ xảy ra trong thời gian ngắn sau đó.

8. Thông điệp dành cho người bệnh

Đừng cố tự phân biệt migraine hay đột quỵ khi triệu chứng xuất hiện đột ngột.

Nếu cơn đau đầu hoặc các triệu chứng thần kinh khác với những lần trước, hãy đến cơ sở y tế để được bác sĩ đánh giá. Trong điều trị đột quỵ, mỗi phút đều có ý nghĩa, vì điều trị càng sớm thì cơ hội hồi phục càng cao.

9. Tài liệu tham khảo

• [1] Bushnell C, Chaturvedi S, Gage KR, et al. 2024 Guideline for the Primary Prevention of Stroke. Stroke. 2024;55:e255-e324.
• [2] Headache Classification Committee of the International Headache Society. The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition (ICHD-3). Cephalalgia. 2018;38(1):1-211.
• [3] Øie LR, Kurth T, Gulati S, Dodick DW. Migraine and risk of stroke. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2020;91(6):593-604.
• [4] Viana M, Sances G, Terrazzino S, et al. Clinical features of migraine aura: Results from a systematic review. J Headache Pain. 2019;20:64.
• [5] Sacco S, Amin FM, Ashina M, et al. European Headache Federation consensus on the definition of resistant and refractory migraine. J Headache Pain. 2020.
• [6] American Migraine Foundation. Migraine and Stroke: Reducing Your Risk. https://americanmigrainefoundation.org/resource-library/migraine-stroke-reducing-risk/

Thông tin trên chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không mang tính chất khuyến nghị. Vui lòng liên hệ bác sĩ để được tham vấn chi tiết.